MNMweek

Katten zijn populaire huisdieren, maar hun gedrag is niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Ook voor wetenschappers valt er nog ge,noeg kattengedrag te ontcijferen. NRC | Probeer een kat maar eens te lezen – ‘het is alsof ze mysterieus wil blijven’    Leerdoel   Je kunt uitleggen waarom het gedrag van katten moeilijk te onderzoeken is en welke rol wetenschappelijk onderzoek speelt bij het begrijpen van katten. Woordenschat   gefascineerd, welzijn, bioloog, faculteit, rondgang, cardioloog, taalkundige,  gedragsconsult, financiers, controlegroep, bewerkelijk, leek, solitair, domesticatie, gedragsuiting, tweedimensionaal, soortgelijk, nederig, op schrift gesteld, welbevinden Vragen bij de tekst 1. Waarom is er volgens Claudia Vinke minder onderzoek gedaan naar katten dan naar honden? 2. Waarom noemt de auteur verschillende deskundigen, zoals een egyptoloog, cardioloog en taalkundige? 3. Leg uit waarom de auteur het onderzoek met de schuildozen beschrijft. Wat bewijs...

Onderzoek leert hoe verschillende soorten makaken samenwerken. De onderzoekers vergelijken apen die op verschillende manieren samenleven en kijken hoe hun samenwerking verloop.  De Volkskrant | Makaken die leven in een autoritaire, strikt hiër­archische groep werken beter samen dan soortgenoten in een omgeving van gelijkheid   Leerdoel   Je kunt uitleggen wat de onderzoekers leren over de makaken en wat we daar uit kunnen leren over samenwerking.  Woordenschat   autoritaire, hiërarchische, egalitaire, despotisme, gedragsbiologen, ingenieus, afstemmen, wederkerigheid, profijt, contra-intuïtief, connotatie, altruïsme, generositeit, evolutionair, nepotisme, verbondjes Vragen over de tekst 1. Wat ontdekten de Utrechtse onderzoekers over samenwerking bij makaken in hiërarchische groepen? 2. Hoe verschilt het gedrag van makaken in sterk hiërarchische groepen van dat in egalitaire groepen? 3. Welke rol speelt rangorde bij de toegang tot voedsel en voortplantingskansen?...

In het maatschappelijk debat groeit de vraag naar regelgeving omtrent het consumeren van energiedrankjes door minderjarigen. Scholen benadrukken de gezondheidsrisico's en nemen zelf maatregelen tegen het gebruik van deze drankjes onder jongeren. Tegelijkertijd sluiten kinderartsen zich aan bij deze zorgen en pleiten zij voor meer regulering om de mogelijke negatieve effecten aan te pakken. Bron  RTL Nieuws |  Scholen willen landelijk verbod energiedrank voor kinderen: 'Ze stuiteren door de gangen' Leerdoel Je kunt na het lezen van deze tekst uitleggen hoe landelijk over een verbod op energiedrankjes wordt gedacht.  Woordenschat  cafeïne, Voedingscentrum, gehandhaafd, afweging, hartritmestoornis, zelfopgelegde Vragen 1. Waarom willen meer dan 100 middelbare scholen een landelijk verbod op energiedrank voor minderjarigen? 2. Welke gezondheidsrisico's zijn verbonden aan het overmatig consumeren van energiedrankjes? 3. Hoe heeft schoolleider Petra Kok het verbod op energ...

In het hart van de Chinese techstad Shenzhen, beter bekend als 'Vape Valley', onthult correspondent Roland Smid de onstuimige groei van de wereldwijde vapenindustrie. Ondanks toenemende beperkingen elders, blijven hier dagelijks miljoenen e-sigaretten van de band rollen in honderden fabrieken.  Bron RTL Nieuws |  Rondleiding in de vape-hoofdstad van de wereld: 'Als Nederland ze niet meer wil, verkopen we ze ergens anders' Leerdoel Je kunt na het lezen van de tekst uitleggen hoe vapes wereldwijd worden geproduceerd, hoe lokale regels de verkoop beïnvloeden en wat dit betekent voor verschillende landen. Woordenschat louche, afnemers, sinecure, licenties Vragen 1. Wat is de rol van Shenzhen in de wereld van vapes? 2. Wat zijn enkele kenmerken van de vape-industrie in China? 3. Wie is Frank Fan en welke rol speelt hij in de vape-industrie? 4. Wat zijn de gevolgen van lokale regelgeving op de verkoop van vapes? 5. Hoe reageert Frank Fan op verboden op vapes in verschillende ...

In de jaren '80 van de vorige eeuw ontdekte men langzaam maar zeker wat de nieuwe ziekte die opgang deed was. Het ging om aids. In een video blikt Nieuwsuur terug op de tijd dat aids opkwam.   Bron De aids-epidemie in de jaren tachtig I Nieuwsuur Leerdoel Je kunt aan het einde van deze les uitleggen wat aids is, hoe het zich verspreidde, hoe mensen reageerden en wat we ervan hebben geleerd, om te begrijpen hoe ziekten grote invloed kunnen hebben op mensen en samenlevingen. Woordenschat Zie opdrachten. Vragen 1. Wat veroorzaakte de opkomst van de aids-epidemie in de jaren tachtig? 2. Welke groepen werden het zwaarst getroffen door de verspreiding van hiv/aids in die tijd en waarom? 3. Hoe reageerden regeringen en gezondheidsorganisaties wereldwijd op de aids-epidemie in de jaren tachtig? 4. Wat waren enkele van de belangrijkste vooroordelen en stigma's rondom hiv/aids in die periode? 5. Welke rol speelden activisten en gemeenschappen bij het verhogen van bewustzijn over aids in ...

Dierentuinen ondergaan grote veranderingen om beter te voldoen aan de behoeften van dieren en de verwachtingen van het publiek. Ze investeren in ruimere verblijven, educatie en het welzijn van hun dieren. Deze evolutie komt voort uit zowel nieuwe regelgeving als een groeiend bewustzijn over dierenwelzijn in de samenleving. Bron  Dierentuinen veranderen: 'Ze moeten met de tijd mee en dat beseffen ze goed' I NOS Leerdoel Je kunt aan het einde van deze les uitleggen hoe dierentuinen veranderen en waarom en toelichten wat voor druk ze voelen vanuit de samenleving en de branche. Woordenschat natuurherstelorganisatie, transitieperiode, roofdierengalerij, voortschrijdende inzicht, leefgebieden, intrinsiek Vragen 1. Welke veranderingen voeren dierentuinen door in hun parken? 2. Waarom zijn dierentuinen bezig met het vergroten van de verblijven? 3. Wat is het hogere doel dat Diergaarde Blijdorp wil bereiken? 4. Waarom voelen dierentuinen druk om te veranderen? 5. Wie bepaalt de eisen vo...

We zijn langzaam veranderd in de zittende mens. En dat we zo verknocht zijn aan onze stoel heeft grote gevolgen voor onze gezondheid. Bron We zitten onszelf kapot! Hoe erg is dat en wat doe je eraan? I Trouw Leerdoel Je kunt aan het einde van deze les uitleggen wat de gevaren zijn van lang zitten en wat je kunt doen om meer te bewegen. Woordenschat sedentair, determinanten, ergonomische, biopsychosociaal, interdisciplinair, omgevingsinterventies, holistische, proactiviteit, doelgroep, beleidsmaatregelen, pedagogische, sociologie, academische, fysieke leefomgeving, bewijslast, cognitief, ergonomische, synergie, voedselomgeving, statische spanning, sociologie, psychologie, datawetenschap, beleid (zie opdracht 1) Vragen 1. Hoeveel uur zitten volwassenen in Nederland gemiddeld per dag en waarom is dat niet goed? 2. Waarom is langdurig zitten ongezond volgens Mirka Janssen? 3. Wat zegt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) over langdurig zitten? 4. Waarom is langdurig zitten volgens hoogler...

Als je ze allemaal persoonlijk zou kennen, zou je vogels in het wild aan hun geluid moeten kunnen herkennen. Ze hebben namelijk typisch een eigen stemgeluid. Bron  Ook vogels hebben een eigen stemgeluid | Trouw Leerdoel Je kunt aan het einde van deze les uitleggen wat de onderzoeker heeft ontdekt en in hoeverre zijn theorie is aangetoond. Woordenschat gedragsbioloog, stemafdrukken, klankkleur, kunstmatige intelligentie, kansberekening, vocaal flexibel Vragen 1. Waarom vergelijkt de tekst het stemgeluid van mensen met dat van vogels? 2. Wat heeft gedragsbioloog Simeon Smeele gedaan om geluidsopnames van parkieten te maken? 3. Hoe heeft Smeele de individuele stemafdrukken van vogels geanalyseerd? 4. Waarom is het volgens Smeele handig voor monniksparkieten om herkenbaar te zijn aan hun stemgeluid? 5. Wat was al bekend over het contact-roepen van papegaaiachtigen en andere sociale dieren? 6. Wat is het belangrijkste inzicht dat dit onderzoek toevoegt? 7. Hoe presteerde de computer bij...

Volgens verwachting heeft de vogelgriep ook de pinguïns op Antarctica bereikt en vindt een ramp onder deze dieren plaats. De vraag is of je dieren niet beter kunt behoeden voor zulke ziektes. Bron  Vogelgriep houdt nu ook huis op Antarctica: ‘We hebben geen enkel gereedschap om dit te stoppen’ I De Volkskrant Leerdoel Je kunt aan het einde van deze les uitleggen hoe de vogelgriep invloed heeft op vogels in Antarctica en voorbeelden noemen van manieren om deze dieren te beschermen. Woordenschat vogelgriep, subantarctische, viroloog, kolonies, endemische, gediagnostiseerd Vragen 1. Wat is het nieuws omtrent de vogelgriep in Antarctica? 2. Welke vogelsoorten worden bedreigd door deze variant van de vogelgriep? 3. Welk eiland behoort tot de eilandengroep Zuid-Georgia en de Zuidelijke Sandwicheilanden waar het virus is ontdekt? 4. Hoe denkt viroloog Thijs Kuiken over de verspreiding van het virus? 5. Welke seizoenen worden genoemd waarin de vogelgriep zich nu lijkt te verspreiden? 6. Wa...

Nederland wint het op satellietbeelden als het om verlichting gaat. Een ongekende hoeveelheid licht brandt 's nachts in ons land. De vraag is voor wie. Jaarlijks organiseren natuur- en milieuorganisaties samen de Nacht van de Nacht. Ze willen met dat evenement wijzen op de effecten van verstoring van het donker. Steeds meer licht van bijvoorbeeld industrie ´vervuilt´ de nacht voor nachtdieren. Zaterdag 28 oktober is de eerstvolgende Nacht van de nacht. Bron De Volkskrant (2020)   Mag het wat donkerder? Lichtvervuiling schaadt dier én mens Woordenschat achteloos - betreurenswaardig - ontwrichten - het scala - stagneren - de vuistregel - melatonine - overdadig - overmatig - de cyclus - de veronderstelling - het sentiment - hardnekkig - riante Leerdoel Ik kan belangrijke oorzaken en gevolgen van lichtvervuiling bespreken. Vragen 1. Wat is lichtvervuiling en wat zijn de gevolgen ervan? 2. Hoe wordt Nederland vergeleken met andere landen wat betreft lichtvervuiling? 3. Wat is het advies...

De overheid is naarstig op zoek naar effectieve middelen om Nederlanders te overtuigen van het nut van gezond(er) leven. Met gezondheidsadviezen en maatregelen die gebruik van ongezonde producten ontmoedigen, hopen ze Nederlanders aan te zetten tot gezondere keuzes. Bron  AD Campagnes voor gezonde voeding werken averechts bij grote groep: ‘Betuttelend en ongeschikt Woordenschat betuttelend, contraproductief, aversie, gezondheidskloof, instituten, eetpatroon, voedingswaarden, nutri-score Leerdoel   Ik kan benoemen waarom gezondheidsadviezen niet altijd goed ontvangen worden en voorbeelden geven van hoe deze adviezen beter aangepast kunnen worden aan verschillende groepen mensen. Vragen 1. Waarom werken reclamecampagnes voor gezonde voeding vaak slecht bij lager opgeleide mensen? 2. Wat zijn de redenen waarom mensen met een lager opleidingsniveau gemiddeld ongezonder eten? 3. Waar wijt onderzoeker Tim van Meurs de weerstand tegen instituties aan? 4. Hoe kan de overheid een rol ...

We eten gemiddeld genomen minder vlees. Maar is dat omdat we vleesvervangers omarmen of heeft het een heel andere oorzaak? Bron Trouw  Nederlanders eten ‘historisch weinig’ vlees, vermoedelijk vanwege de inflatie Woordenschat eiwittransitie, inflatie, flexitariër, plantaardig, vleestaks Leerdoel Ik kan trends en factoren noemen die invloed hebben op vleesconsumptie in Nederland. Vragen 1. Hoeveel vlees aten Nederlanders gemiddeld per persoon in 2022? 2. Wat is de oorzaak van de afname in vleesconsumptie volgens het artikel? 3. Wat is de ambitieuze eiwitstrategie van het ministerie van LNV? 4. Waarom denkt Hans Dagevos dat Nederlanders minder vlees moeten eten? 5. Wat zijn de redenen waarom sommige Nederlanders terughoudend zijn om minder vlees te eten? 6. Wat is de rol van supermarkten volgens Collin Molenaar? 7. Waarom noemt Dagevos de afgelopen drie jaar 'gekke jaren'? 8. Wat is het standpunt van Milieu Centraal met betrekking tot vleesconsumptie? 9. Wat zijn de percentages v...

Steeds meer worden vragen gesteld over de schadelijkheid van vapen. Intussen neemt het gebruik in populariteit toe onder jongeren.  Bron  RTL Nieuws  In ziekenhuis na veelvuldig vapen, Tieme had ernstige longklachten Woordenschat overmatig, vapen, bronchoscopie, acute Leerdoel   Ik kan gezondheidsrisico's noemen waarmee vapen gepaard gaat. Vragen 1. Wie is Tieme van der Heijden en wat overkwam hem? 2. Wat dacht Tieme aanvankelijk over vapen en hoe veranderde dit? 3. Wat zijn enkele voordelen die Tieme noemt van vapen in vergelijking met roken? 4. Hoeveel vapes gebruikte Tieme op zijn hoogtepunt per week? 5. Wat waren de symptomen die Tieme ervoer voordat hij naar het ziekenhuis ging? 6. Wat ontdekten de artsen over de conditie van Tieme's longen? 7. Hoe heeft het herstelproces van Tieme eruit gezien? 8. Wat zijn enkele mogelijke langetermijngevolgen van vapen volgens de longarts? 9. Hoe reageert moeder Micha op het incident en wie geeft ze de schuld? 10. Wat hoopt Ti...

Er is steeds meer aandacht voor de mensen die dichtbij de Tata Steel fabrieken wonen. Met onderzoek wordt in kaart gebracht wat de effecten zijn op de gezondheid.  Bron  Het Parool  Nieuw onderzoek RIVM: direct verband tussen uitstoot Tata Steel en ziektes in omgeving Woordenschat   emissies, concentraties, fijnstof, stikstof, astma Leerdoel   Ik kan uitleggen wat onderzoek uitwijst over de relatie tussen de uitstoot van Tata Steel en de gezondheidsrisico's voor omwonenden en kan mogelijke maatregelen noemen om deze risico's te verminderen. Vragen 1. Wat is de directe relatie tussen de uitstoot van Tata Steel en de gezondheid van omwonenden? 2. Hoeveel korter leven inwoners van Wijk aan Zee gemiddeld door de uitstoot van fijn- en stikstof? 3. Welke gezondheidsproblemen worden in de regio geassocieerd met de aanwezigheid van de staalfabriek? 4. Hoeveel bewoners van Wijk aan Zee ervaren hinder door geur, stof en geluid? 5. Wat adviseert het RIVM om de gezondheidsw...

Met een immens banksaldo kun je al je geld inzetten op héél oud worden. Dat is wat bijvoorbeeld Bryan Johnson en Jef Bezos doen.  Bron  RTL Nieuws Amerikaan zet alles op alles om eeuwig te leven: experts over zijn kansen  Woordenschat   rigide, elektromagnetische, bekkenbodem, vorderingen, vitaliteit, terminaal, processen, averechts Leerdoel Ik kan uitleggen hoe Bryan Johnson zijn leefstijl aanpast om de veroudering tegen te gaan en of zijn streven naar onsterfelijkheid wetenschappelijk haalbaar is. Vragen 1. Hoe ziet het strikte regime van Bryan Johnson eruit? 2. Wat zijn enkele opvallende aspecten van zijn leefwijze? 3. Waarom heeft Bryan Johnson geen sociaal leven? 4. Waarom wil hij zo graag eeuwig leven nastreven? 5. Welke rol speelt technologie in zijn zoektocht? 6. Waarom deelt hij zijn vorderingen online? 7. Wat is het standpunt van de verouderingsbioloog over onsterfelijkheid? 8. Wat zijn volgens experts belangrijke oorzaken van veroudering? 9. Wat is het adv...

In de zomervakantie verschenen verontrustende berichten over de ongekende hitte. Ook waren er veel tegengeluiden die betwisten dat het zo erg gesteld is met klimaatverandering.  Bron   NU.nl   'Onmogelijke' hittegolf Atlantische Oceaan wordt nog extremer Woordenschat   statistisch, luchtdruk, oceanografen, hogedrukgebied, mondiale opwarming, hardnekkige, golfstroom, temperatuursprong, marien, atmosferisch, hittegolf Vragen 1. Hoe zag de temperatuurkaart van de Noord-Atlantische Oceaan er ruim een maand geleden uit? 2. Wat is er sindsdien gebeurd met de temperaturen langs de Amerikaanse oostkust? 3. Welke regio's worden in de tekst genoemd als extreem heet? 4. Wat heeft de warmte in het zuiden van de Noord-Atlantische Oceaan hiermee te maken? 5. Welke rol speelt El Niño in het klimaatproces? 6. Waar bevindt zich de enige plek op aarde die afkoelt als gevolg van klimaatverandering? 7. Wat wordt bedoeld met de term 'cold blob'? 8. Welke factoren kunnen de extreme hitte...

Neurowetenschappers hebben onlangs een kunststukje uitgehaald door iemand die niet meer kon lopen digitaal te ondersteunen. Ze maakten een hulpmiddel dat de uitgevallen functie bij de patiënt overbrugt. Bron  NOS  Verlamde man kan door 'digitale brug' tussen hersenen en rug lopen Woordenschat  neurowetenschappers - dwarslaesie - implantaten - sessies - stimulator - interface - artificieel -  Leerdoel  Ik kan de nieuwe toepassing kort bespreken. Opdracht 1 - Woordenschat Lees de tekst en leg daarna met behulp van de wqoorden van de woordenschat uit wat de wetenschappers hebben uitgevonden. Opdracht 2 - Voorpaginanieuws Maak een ontwerp voor een voorpagina van de krant. Op de pagina is ruimte voor één groot en vier kleinere arftikelen. Bedenk goed over welke vijf deelonderwerpen je iets zou schrijven als de krant dit nieuws alle ruimte zou geven op de voorpagina. Bedenk voor elk artikel een kop en een inleiding van enkele regels.  Opdracht 3 - Infographic De...

Gemakkelijk nemen jongeren op het oog onschuldige middelen, om het fit worden en afvallen een handje te helpen. Influencers maken het allemaal nog aantrekkelijker met hun enthousiaste berichten. Bron  Het Parool  Experts waarschuwen jongeren: fitnesspoeders en -pillen minder onschuldig dan je denkt Woordenschat  autoriteit - supplementen - fluctuerende - diëtiek Leerdoel Ik kan de waarschuwing van de experts toelichten. Opdracht 1 - Kernbegrippen Teken een vlak van 3 x 3 hokjes. Zet in elk hokje een belangrijk begrip uit de tekst. Zet de woorden zo in de opeenvolgende hokjes, dat van links naar rechts en van boven naar beneden een goede samenvatting ontstaat. Wissel daarna je werk uit met een klasgenoot en vertel elkaar met de 3 x 3 begrippen de kern van de tekst. Opdracht 2 - Influencers Schrijf op basis van de tekst een klein script voor een kort vlog. Beperk je tot het schrijven van de tekst die in het vlog moet worden uitgesproken. Zorg dat de kern van de tekst goed i...

Bijna-doodervaringen stellen ons voor een raadsel. Soms vertellen mensen die haast waren overleden over bijzondere ervaringen die ze hadden.  Hersenonderzoek laat bij overlijden een opvallende activiteit in de hersenen zien. Maar de vraag blijft wat daar gebeurt. Bron  Metro Nieuws  Licht aan einde tunnel? Wetenschap bevestigt dat mens iets ‘ervaart’ vlak voor de dood Woordenschat  EEG - coma - hersengolven - kwab - visuele - hallucinaties - bevindingen Leerdoel  Ik kan de bevindingen van de onderzoekers benoemen. Opdracht 1 - 5w1h Vat de kern van de tekst samen in 5w1h-vragen. Stel elk soort vraag minimaal eenmaal maar beperk het totaal aantal vragen tot acht. Wees selectief in de vragen die je opschrijft en voorzie elke vraag van een kort en volledig antwoord. Opdracht 2 - Woordenschat Vat de tekst samen in enkele regels waarbij je alle woorden van de woordenschat gebruikt.  Opdracht 3 - Infographic Vat de tekst samen in een infographic. Beperk het gebrui...

Wetenschappers proberen de werking van ons geheugen te doorgronden om er nog beter gebruik van te kunnen maken. Uit nieuw onderzoek blijkt dat we ons geheugen best een beetje kunnen helpen. Bron  De Volkskrant  Ons vermogen gesprekken te onthouden blijkt ontluisterend slecht Woordenschat  ontluisterend - grillig - diplomatieke - cognitief - oudgediende - accurate - buitenissige - expliciet - notulist - robuuste - fundamentele Leerdoel  Ik kan benoemen wat ons volgens het onderzoek kan helpen om zaken te onthouden. Opdracht 1 - One minute paper Lees de tekst. Schrijf daarna (zonder tekst uiteraard) opwat je hebt onthouden. Opdracht 2 - Handige weetjes Ontwerp een kaart waarop je de belangrijke tips uit de tekst verzamelt. Maak op de kaart duidelijk hoe je te werk moet gaan om zaken actief te onthouden. Opdracht 3 - Hersenkraker Lees de tekst. Schrijf daarna in één zin de kern van de tekst op. Bedenk een rebus die deze samenvattende zin laat zien. Maak hem niet te gema...